|
به طور کلی فعالیت هایی که در جهت مدیریت حوزه آبخیز صورت میگیرد . به چند شاخه
اصلی تقسیم میشوند. یکی از این شاخه های اصلی کنترل گالی در حوزه آبخیز میباشد .
در کشور ما ، بر این مهم تاکید بسیار زیادی میگردد ولی نتایج به دست آمده در برخی
مناطق حاکی از کاربرد روش ها و متد های نامناسب برای کنترل گالی ها میباشد .
در حقیقت یکی از اهداف استفاده از سازه های آبخیزداری کنترل گالی ها میباشد .
در پست های قبلی ،مفصلا در باره گالی ها توضیح داده شد. ۱ - ۲ - ۳ .
اندازه گالی و رابطه آن با سیل :
در حوزه های آبخیز1(Watershed) کوهستانی و تخریب شده ، هر گالی دائمی در شبکه
گالی ،معمولا یک حوزه1 زهکشی(Catchment) جدا و کانال گالی اصلی دارد . کانال گالی اصلی حدود
یک کیلومتر طول دارد و مساحت حوزه آن معمولا بیش از ۲۰ هکتار نمیشود .
یک حوزه سیلابی معمولا شامل چندین سیستم گالی میباشد .
مساحت حوزه سیلابی میتواند تا ۱۰۰۰ هکتار وسعت و ۲ کیلومتر طول داشته
باشد . به منظور کنترل سیل و جلوگیری از سیلاب های بالادست حوزه آبخیز ، باید تمامی
گالی های حوزه آبخیز تثبیت گردد.
گالی دائمی به عنوان واحد اصلی عمل
کنترل گالی یکی از مهمترین روش های حفاظتی میباشد که در مدیریت حوزه آبخیز به کار
میرود .
عملیات میدانی چه به صورت استفاده از پوشش گیاهی و چه سازه های کنترل گالی باید
در طی فصل خشک و یا اوایل فصل بارندگی صورت گیرد. این موضوع به خصوص در کشور های
استوایی و نیمه استوایی ، مهمترین جنبه کنترل گالی ها میباشد . در غیر این صورت
اگر کار احداث سازه ها کامل نشده باشد ، در اولین بارندگی سازه شما تخریب خواهد شد .
علاوه بر این ، نمیتوان قبل از کامل شدن احداث سازه ، اقدام به استفاده از پوشش
گیاهی ( کاشت درخت ، نهال ، بوته و... ) نمود .
هر گالی دائمی در یک سیستم گالی باید به عنوان واحد اصلی عمل مد نظر قرار گیرد و
تمامی اقدام های کنترل در گالی های دائمی باید تا قبل از فصل بارانی پایان یابد .
انتخاب روش های کنترل گالی
برای یک گالی دائمی معیار اصلی به منظور انتخاب روش کنترل ساز ه ای ، بر اساس
مساحت حوزه گالی ، شیب و طول کانال گالی میباشد . قسمت های مختلف کانال گالی
اصلی و گالی های فرعی توسط موانع خاکی ، علفی و چک دم های سنگی ، چوبی
و بوته ای تثبیت میگردد.
بخش های پایین گالی با چکدم های سنگی و تخته سنگی تثبیت میگردد.
برای مثال در نقطه ای از پایین ترین بخش کانال گالی اصلی باید یک برون زد سنگی
،چک دم گابیونی یا بنای سیمانی احداث گردد. اگر نقطه ثابتی در کانال وجود نداشته باشد ،
از سد کمکی ( گابیون یا سیمانی ) ،در جلوی اولین چک دم احداث میگردد. نقاط احداث
چک دم های دیگر بر اساس شیب کانال گالی و ارتفاع مفید چک دم تعیین میگردد.
معیار انتخاب اقدام های کنترلی برای گالی دائمی :
۱):اگر مساحت حوزه آبخیز گالی ۲ هکتار یا کمتر باشد ، سازه مورد نیاز :
در بالای راس گالی ( سرخندق ) احداث کانال ها یا راه آبهای انحرافی .
۲): اگر طول کانال گالی ۱۰۰ متر یا کمتر ( از راس گالی) و شیب کانال گالی مختلف ،
و مساحت حوزه آبخیز گالی ۲ هکتار یا کمتر باشد ، سازه مورد نیاز
( حداکثر ۱۰۰ متر از راس گالی ) : سدهای فلزی سبک، چک دم های سنگی ، چوبی و
بوته ای میباشد . این سازه ها برای گالی های فرعی نیز استفاده مشود .
۳):اگر طول کانال گالی ۹۰۰ متر و شیب کانال ۷۰ ٪ یا کمتر و مساحت ۲-۲۰
هکتار ، سازه مورد نیاز ( بین ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ متر از راس گالی ) ، چک دم های تخته سنگی،
اگر لازم باشد ، دیواره نگهدارنده بین چک دم ها . معمولا به جای احداث چک دم تخته سنگی ،
اولین چکدم را ، گابیون یا چک دم سیمانی احداث میکنند .
نکته : تمامی سازه های احداث شد ه باید همراه با کشت گیاهان ( درخت ، نهال ، بوته
و.. ) باشد .
در استفاده از این استاندارد ها ، اختلافی بین گالی های واقع در حوزه های کوهستانی ،
و حوزه های نیمه کوهستانی وجود ندارد . در حوزه های نیمه کوهستانی ، بیشترین
شیب کانال گالی اصلی ، میتواند بین ۳۰ - ۴۰ درصد باشد .در نواحی تقریبا پست
( پای تپه ها ، زمین های مرتعی و کشاورزی ) ، این شیب کمتر از ۳۰ - ۴۰ درصد میباشد .
معیار دیگر ، یعنی طول گالی اصلی برای نواحی تپه ای و پست مشابه میباشد .
1 . واژه های مختلفی در زبان انگلیسی برای حوزه وجود دارد . از این واژه ها میتوان به
Watershed ، Catchment و Basin اشاره نمود . گاها در انگلیسی بریتانیایی از
Catchment به معنی حوزه استفاده میگردد . در انگلیسی آمریکایی از Watershed
در معنی حوزه آبخیز به کار میرود . ولی به طور کلی Watershed به عنوان حوزه آبخیز
و Catchment به عنوان ناحیه زهکشی ( ناحیه ای که در یک رودخانه یا آبگیر و.. زهکشی
میشود ) یاد میگردد . همچنین به Catchment Basin ، Catchment Area نیز گفته میشود .
( فرهنگ لغت وبستر ) .Basin به ندرت به عنوان حوزه آبخیز استفاده میشود و بیشتر در
معنای چاله به کار میرود .
موفق باشید
JAWRA
حقیقتا ما مدیون تلاش های بی دریغ و وجدان کاری برخی بیگانگان هستیم .
و حقیقتا جامعه ای که دانش داشته باشد قدرتمند است .
شما دوست عزیز را با یکی از بهترین ژورنال های آبخیزداری آشنا میکنم .افرادی که
در این ژورنال مقاله ارائه میدهند ، مطرح ترین دانشمندان و اساتید علم آبخیزداری میباشند .
این ژورنال آمریکایی که هر دو ماه یک بار انتشار میابد در فبریه سال 1997 متولد شد .
JAWRA معروف به بولتن منابع آب بود . این ژورنال به دنبال بهترین مقالات در زمینه منابع
آب میباشد .
چه نوع مقاله هایی در این ژورنال انتشار میابد ؟ بر اساس توضیح صفحه اول وبسیات ،
این ژورنال علاقه مند به انتشار مقالاتی در موضوعات اکولوژی کناره رودخانه ، سیستم
اطلاعات جغرافیایی ( GIS) ، مدیریت انطباقی و تدابیر مرتبط با آب میباشد .
JAWRA
TABLE OF CONTENT
چنانچه دانشگاه شما ، در این ژورنال مشترک نمیباشد ، حتما برای اشتراک آن اقدام نمایید .
نوشته شده توسط مهران در چهارشنبه نهم اسفند 1385 ساعت 17:8 | لینک ثابت |
|
